Het hersennetwerk waar je weinig over hoort, maar dat veel hersenschuddingklachten verklaart

Voelt je hoofd constant overprikkeld, alsof alles te veel is?
Na een hersenschudding ervaren veel mensen precies dat: prikkelgevoeligheid, mentale vermoeidheid, concentratieproblemen of het gevoel dat alles te hard binnenkomt. Je probeert rustig te lezen, te werken of een gesprek te volgen… maar je brein blijft in een waakstand staan. Herkenbaar?

Je brein staat op scherp
Een groot deel van dit probleem ligt bij het saliënt netwerk. Dit netwerk werkt als de filter of waakhond van je hersenen. Het bepaalt:
• wat belangrijk is om aandacht aan te geven
• welke prikkels veilig zijn en welke extra alertheid vragen

Normaal helpt dit netwerk je soepel schakelen tussen rust en actie, ontspanning en concentratie.

Anatomisch bestaat het saliënt netwerk uit twee kerngebieden:
• Anterior insula – aan de zijkant van de hersenen, registreert lichaamssignalen zoals hartslag, pijn en vermoeidheid
• Anterior cingulate cortex (ACC) – aan de voorkant van de hersenen, betrokken bij aandacht, emotie en het reageren op prikkels

Samen zorgen ze ervoor dat je snel kunt inschatten wat belangrijk is en hoe je daarop reageert.
Na een hersenschudding kan dit netwerk echter overactief of ontregeld raken.

In 2025 verscheen er een grote multimodale meta-analyse in Nature Mental Health, waarin neuroimaging-gegevens van meerdere studies met in totaal enkele duizenden proefpersonen werden samengevoegd. Deze analyse laat zien dat mensen met langdurige klachten na een hersenschudding duidelijke verstoringen hebben in het saliënt netwerk.

Een brein dat te snel ‘alarm’ slaat
Onderzoek laat zien dat het saliënt netwerk na een hersenschudding:
• prikkels sneller en sterker markeert als “belangrijk” of “bedreigend”
• een lagere drempel heeft om te activeren

Gevolg:
• licht, geluid en beweging voelen overweldigend
• lezen, gesprekken of beeldschermen worden snel te veel
• je brein blijft continu in een waakstand

Herkenbaar als prikkelgevoeligheid, snel overbelast raken en het gevoel dat alles te hard binnenkomt.
Kortom: je bent niet aanstellerig — je brein functioneert tijdelijk anders.

Moeite met concentreren en schakelen
Normaal schakelt het saliënt netwerk soepel tussen rust en actie. Na een hersenschudding blijft het netwerk vaak ‘aan’ staan. Daardoor:
• komt je brein moeilijk tot echte rust
• is focussen en concentreren lastig

Dit uit zich in mentale vermoeidheid, brain fog en moeite met wisselen tussen taken.
Veel patiënten zeggen treffend:
“Mijn hoofd staat nooit echt uit, maar ook nooit echt aan.”

Extra aandacht voor lichamelijke signalen
Het saliënt netwerk werkt nauw samen met het verwerken van lichaamssignalen. Na een hersenschudding valt alles extra op:
• normale sensaties voelen sterker
• hoofdpijn, duizeligheid of hartslag lijken erger

Dit kan leiden tot onzekerheid, angst en een vicieuze cirkel waarin aandacht de klachten versterkt.
Dit is geen tussen-de-oren-probleem, maar een neurobiologisch verklaarbare netwerkontregeling.

Waarom klachten soms langer blijven (PCS)
Bij sommige mensen blijft het saliënt netwerk chronisch gesensitiseerd, alsof het continu op scherp staat. Dit kan versterkt worden door:
• langdurige overprikkeling of juist volledige vermijding
• stress, onzekerheid of negatieve verwachtingen
• verstoorde autonome regulatie
• gebrek aan geleidelijke, gecontroleerde blootstelling

Het brein “leert” als het ware:
“Deze prikkels zijn gevaarlijk, blijf alert.”

Hoe herstel wél kan
Het goede nieuws: het saliënt netwerk kan leren en herstellen. Herstel draait niet om prikkels vermijden, maar om je brein opnieuw leren wat veilig is en de belastbaarheid stap voor stap vergroten.

Dat kan door:

1. Graded exposure – gecontroleerde, subsymptomaire blootstelling
• lichte beweging
• rustige licht- en geluidsprikkels
• cognitieve taken

→ prikkels zijn doseerbaar en voorspelbaar
→ lichte klachten zijn oké
→ vermijding houdt het netwerk juist in alarmstand

2. Autonome regulatie
Het saliënt netwerk is sterk gekoppeld aan het autonome zenuwstelsel. Ondersteun je deze systemen, dan kan het netwerk tot rust komen. Helpend zijn:
• rustige aerobe training (wandelen, fietsen)
• ademhaling met langere uitademing
• ritme, regelmaat en voorspelbaarheid

3. Visuele training en nek-gerelateerde proprioceptie
De ogen en de nek leveren continu informatie aan het brein over veiligheid, beweging en oriëntatie. Na een hersenschudding kan deze input verstoord zijn, wat het saliënt netwerk extra belast.
Gerichte training van:
• visuele verwerking (bijv. volgbewegingen, focuswisselingen)
• nekproprioceptie (gevoel voor positie en beweging van de nek)

→ helpt het brein weer betrouwbare signalen te ontvangen
→ vergroot de belastbaarheid
→ verlaagt overmatige dreigingsdetectie

4. Uitleg en begrip
Weten wat er in je brein gebeurt:
• verlaagt het gevoel van dreiging
• vermindert overmatige alertheid
• vergroot vertrouwen in herstel

Zo kan het ook anders
Stel je voor dat je hoofd niet constant op scherp staat. Dat je weer kunt lezen, gesprekken volgen of sporten zonder dat alles te veel wordt.
Dat kan — door je brein stap voor stap te helpen leren wat veilig is.